Son bir yıldır içinde çalıştığım ürünlerin hepsinde bir asistan belirdi. Özellik değil, asistan: yazdığınız bir kutu ve eskiden menülerin yaptığı işi artık o yapıyor. Aklımdan çıkmayan bir soru bırakıyor. Bir ürünü kullanmak, istediğinizi anlatmaya dönüştüyse geriye üründen ne kalıyor?
Aslında ne değişti?
Değişen şey "yapay zekâ eklendi" değil. Tasarım araçlarının içinde on yıldır makine öğrenmesi var — içeriğe duyarlı doldurma, arka plan silme, akıllı seçim. Bunlar özellikti: bir menüde, bulabileceğiniz bir yerde duran, gösterdiğiniz tek işi yapan birer denetim.
Şimdi geleni ondan ayıran şey derece değil, cins. Karşınızda bir muhatap var. Onu bulmuyorsunuz, ona hitap ediyorsunuz. Fark arayüzde hemen görünüyor: özellik denetim ekler, asistan ise denetime duyulan ihtiyacı ortadan kaldırır — ve kimsenin ihtiyaç duymadığı denetim, sessizce kimsenin baktığı yer olmaktan çıkar.
Asistan nerede duruyor?
Şu an sahada iki cevap var; ikisi aynı fikrin çeşitlemesi de değil. Birbirinin tam tersi iki tercih.
Ürünün içinde. Figma canvas'a bir ajan koydu. Düzen üretiyor, katman oluşturup düzenliyor, yer tutucularla değil sizin gerçek bileşenleriniz, token'larınız ve değişkenlerinizle kuruyor, toplu düzenleme ve tasarım sistemi denetimi çalıştırıyor, dağınık geri bildirimi değişikliğe çeviriyor ve tekrar eden işi yeniden kullanılabilir /commands hâline paketlemenize izin veriyor. Miro da Mayıs 2026'daki Canvas 26'da Sidekicks ile aynı kararı verdi: yarım kalmış bir problemi anlatıyorsunuz, sorularla daraltıyor, onayınıza bir plan sunuyor ve sonra teslimatı canvas'a çiziyor — doküman, diyagram, kanban, zaman çizelgesi — Connectors üzerinden Jira, Slack, GitHub ve Confluence'tan canlı bağlam çekerek.
Ürünün dışında. Sketch tam tersini seçti ve burayı dikkatle okumakta fayda var, çünkü neredeyse hiç kimse doğru aktarmıyor. Uygulamanın içinde asistan yok. Sketch'in içinde bunun yerine bir MCP sunucusu taşıyor: localhost:31126/mcp adresinde çalışan, siz açana kadar kapalı duran, yalnızca yerel bir web sunucusu. Sekiz araç açıyor — get_document_info, get_layer_tree_summary, get_design_assets, get_screenshot, get_libraries, get_symbol_overrides, get_guide ve run_code — ve dışarıdaki bir istemci açık belgeyi bunlarla okuyup üzerinde işlem yapıyor. İstemci Claude, ChatGPT ya da zaten kullandığınız her neyse o. Satın alınacak token yok, yapay zekâ paketi yok, ek modül yok.
Her bahsin bedeli ne?
Açık yazalım: değiş tokuş simetrik, iki tarafın bedeli de gerçek.
- Asistan içeride. Arayüz sizde kalır; dolayısıyla kullanıcının o saati ve o saatte oluşan alışkanlığı da sizde kalır. Fatura da sizde kalır — model çalıştırmak para demek, bu yüzden fiyatlandırma sayfanızda bir paket olarak beliriyor — ve tek bir model ailesinin yeterince uzun süre yeterince iyi kalacağına oynamış olursunuz.
- Asistan dışarıda. İşletme maliyetiniz düşük kalır ve kullanıcıyı pratikte kilitleyemezsiniz; o kendi modelini, kendi aboneliğini getirir. Ama saatini geçirdiği pencere başkasının penceresidir — ve bağlılık, saatin geçtiği yerde oluşur.
Bu yazının peşine düştüğü soru tam olarak bu; en keskin hâlini de Sketch'te buluyor. Düşünme işi Claude'da oluyor ve belgeyi Sketch tutuyorsa, Sketch hâlâ bir uygulama mı — yoksa görüntüleme penceresi olan bir dosya biçimi mi?
İkinci yolu denedim, köprü koptu
Figma'nın yanında Sketch de kullanıyorum. Codex'te çalışırken, iki asistanı karşılaştırdığım yazıda anlattığım gibi, o MCP bağlantısı sürekli koptu — bir kez değil, defalarca, işin ortasında — ve yerine kullanabileceğim bir Sketch eklentisi de Codex'in içinde yoktu.
İkinci mimarinin dürüst bedeli bu ve küçük bir bedel değil. Uygulamanın içindeki asistan bozulduğunda geriye uygulamanın kendisi kalır. Köprü koptuğunda geriye hiçbir şey kalmaz: ne asistan, ne kısayol. Güvenilirlik bu tasarım kararının dipnotu değil, büyük kısmı.
Rahatsız edici yarısını da söyleyeyim. Sketch'in olması gerekenden yavaş olduğunu, alanın gittiği yönü geç ve eksik okuduğunu düşünüyorum. Figma yıllardır hız konusunda onu geçiyor ve arayı kapatamadı. Yine de tam bu kararda Sketch, itiraz etmekte zorlandığım mimariyi seçti: model kilidi yok, yapay zekâ paketi yok, belge kaynak olmayı sürdürüyor ve sunucu kullanıcı açana kadar kapalı. Mimaride haklı olup geri kalan her şeyde geç kalmak da gerçek bir kaybetme biçimi. Bunu alkışlamaya değil, not etmeye değer kılan tam olarak bu.
Menü, ürünün ne yapabildiğini gösterir. Prompt ise zaten bildiğinizi varsayar.
Tasarımcı buradan ne çıkarmalı?
- Keşfedilebilirliği hafızayla değiştiriyorsunuz. Menü, mümkün olanın listesidir; prompt ise kullanıcının hatırladığının sınavı. Ana yüzey bir metin kutusuna dönüştüğü anda, kullanıcının aklına gelmediği için isteyemediği her şey fiilen yok olur. Boş durumlar, ilk kullanım akışı ve önerilen komutlar cila olmaktan çıkıp ürünün içindekiler sayfası hâline gelir.
- Geri alma, üretilen sonuçtan daha önemli. Belgenizi düzenleyen bir asistan, bir insanın yapacağından daha büyük ve daha zor denetlenen değişiklikler yapar. Özelliğin bütün inandırıcılığı, ilk sonucun ne kadar iyi göründüğüne değil, o değişikliğin ne kadar rahat geri alınabildiğine dayanır.
- Mimariyi bilerek seçin. İçeride olmak, yüzeyin de faturanın da sizde kalması demek. Dışarıda olmak, ucuza işletip yüzeyi devretmek demek. İkisi de savunulabilir; yapması daha kolay olduğu için birine sürüklenmek değil.
Peki uygulama kaldı mı?
Kaldı. Bence telaş yanlış parçaya yöneliyor.
Giden şey komut yüzeyi: menüler, araç çubukları, tek bir işleme giden on dört yol, bir aracı size ait hissettiren yılların kas hafızası. Bu kayıp gerçek; kimseyi yasını tutmaktan alıkoyacak değilim.
Geriye kalan ise bir uygulamanın zaten büyük ölçüde olduğu şey — durumu tutan, sonucu size gösteren ve onunla aynı fikirde olmamanıza izin veren bir yer. Asıl iş, o aynı fikirde olmama kısmı. Sadece artık bir menü değil.
Sonraki yazılar
- Codex ve Claude Code: aynı siteyi ikisiyle de kurarken
- 1×, 2×, 3×'ten on beş dakikaya: tasarım handoff'u nasıl yok oldu
- Kullandığım tek yapay zekâ aracı — ve Figma, GitHub, Vercel'e nasıl uzanıyor
